ADAPTACJE FILMOWE / PROJEKTOR - FILMY NA STRYCHU



Literatura towarzyszyła kinu od jego narodzin, dostarczając tematów i wzorców opowiadania. Film od zawsze chłonął wszystko co mogło się znaleźć w zasięgu kamery i stać się materiałem, a więc zarejestrować na taśmie, przedstawić, odzwierciedlić. W historii refleksji teoretycznej nad adaptacją autorzy starali się opisać zabiegi i typowe cechy filmowego traktowania literatury i zbudować taki model, który mógłby gwarantować efektywność procedurom adaptacyjnym. Dekady badań przyniosły konkluzję, iż nie ma idealnego wzorca czy listy cech charakterystycznych, za pomocą których można by przedstawić i opisać jednakowo wszystkie związki tych dwóch sztuk.

Sam termin adaptacja, słownikowo rzecz ujmując, ma rozległy zakres znaczenia. Generalizując adaptowanie polega na przerabianiu i dostosowywaniu. Czynność przekładu powieści na taśmę kryje w sobie jednak trudną do odkrycia tajemnicę. Uważa się bowiem, że istnieją utwory, które nadają się, a inne są wręcz niemożliwe do przeniesienia na język ruchomych obrazów. Między powieścią a filmem istnieje podstawowa różnica, którą współczesna teoria nazywa różnicą między opowiadaniem a pokazywaniem.

Idąc o krok dalej, język wierności, który dotyka klasyczne już adaptacje jest swojego rodzaju formą reprodukcji artystycznej, a nie produkcji. Są wytworem artystycznej twórczości. Powstają w toku intertekstualnej transformacji i jako interpretacje oryginału nie muszą uchwycić wszystkich jego niuansów. Innymi słowy adaptator ma pozostać wierny historii – zagłębić się w nią, odkryć jej centrum – oraz zadać sobie pytanie: jaka część opowieści będzie idealna do pokazania. 

Film wyjmuje powieść z właściwej dla niej pierwotnych kontekstów i umieszcza w nowych. Adaptacja autonomizuje się wobec oryginału budując własne, nadrzędne znaczenia. Przetworzone dzieła bądź jego fragmenty wchodzą w nowe sytuacje komunikacyjne, które mają ogromne znaczenie dla ich odbioru. Literatura, podobnie jak inne sztuki, zaproponowała rozległy obszar możliwości porozumiewania się za pomocą, którego mogła „mówić” do publiczności. Dzięki niej filmy osiągają wysoki stopień interseksualności, intermedialności i złożoności kulturowej, a intensyfikacja tych zjawisk jawi się współcześnie jako rodzaj świadomie realizowanie programu, w którym istota tego medium znajduje swoje spełnienie[1]. 

Współcześnie adaptacje literatury stały się zjawiskiem powszechnym lecz nadal często wywołującym społeczne emocje. Widzowie przywiązani do własnych wyobrażeń czekają na chwilę konfrontacji z filmową propozycją.



10 maja / WYDARZENIE 



[1] Gwóźdź A., Krzemień-Ojak S. (red.), Intermedialność w kulturze końca XX wieku, Wydawnictwo Trans Humana, Białystok, 1998, s. 6.

0 komentarze: